Matrescentie en slaaptekort

Matrescentie is de term die de transitie naar het moederschap samenvat. Je kunt het zien als een levensfase waarin je als vrouw terechtkomt wanneer het moederschap zich aandient. Je zou matrescentie kunnen vergelijken met de adolescentie. Ook dat is een levensfase waarin je als vrouw biologisch, psychologisch en sociaal grote veranderingen doormaakt. Dit leidt tot identiteitsontwikkeling. Dat geldt ook voor de matrescentie, met daarbij uiteraard de komst van je kind, met wie je een relatie aangaat en voor wie je zorgt.

Het krijgen van een baby is op zichzelf al een enorme verandering. Daar gaat in de voorbereiding dan ook veel aandacht naartoe, wat heel logisch is. Maar moeder worden is meer dan de komst van een baby: jij verandert ook. De transitie naar het moederschap is een diepgaand proces waarin je lichamelijk, emotioneel, psychologisch en sociaal verandert. Net zoals de puberteit geen moment is maar een fase, is ook matrescentie een ontwikkelingsproces waarin je een nieuwe identiteit ontwikkelt: die van moeder.

Tijdens deze fase kun je gevoelens van groei, trots en liefde ervaren, maar ook onzekerheid, vermoeidheid en het zoeken naar balans. Een belangrijke en vaak onderschatte factor binnen de matrescentie is slaaptekort na de bevalling. In het eerste jaar na de geboorte kan het totale slaaptekort oplopen tot wel 700 uur minder slaap in vergelijking met het jaar ervoor. Wanneer we beseffen hoe groot de impact van slaap is op ons functioneren eigenlijk op alles, begrijpen we ook dat alleen dit al de overgang van vrouw naar moeder ingrijpend kan maken.

Langdurig slaaptekort brengt je vaak in contact met een deel van jezelf dat je misschien nog niet zo goed kent: je overlevingskant. De kant die actief wordt wanneer “de dag doorkomen op een extra kopje koffie” niet meer voldoende is. Veel vrouwen en hun omgeving schrijven klachten zoals vergeetachtigheid, concentratieproblemen en cognitieve moeite toe aan het zogenoemde moederbrein. Hoewel er daadwerkelijk veranderingen plaatsvinden in het brein tijdens en na de zwangerschap, zijn veel van deze klachten grotendeels te verklaren door slaaptekort. Ook mensen zonder baby zouden bij een vergelijkbaar langdurig slaaptekort dezelfde klachten ontwikkelen.

Wanneer slaaptekort maanden aanhoudt wat bij nieuwe ouders niet ongebruikelijk is kan dit leiden tot sufheid en verminderde alertheid. Vooral het voorste gedeelte van de hersenen, de frontale cortex, raakt hierdoor uit balans. Dit kan zich uiten in minder flexibiliteit, minder innovatief denken en moeite met concentratie. Daarnaast hangt chronisch en versnipperd slapen samen met stemmingsklachten en angstklachten.

Het is belangrijk om te beseffen dat, als jij dit herkent, er niets mis is met jou. Slaaptekort na de bevalling kan heftig zijn, maar jouw reacties zijn begrijpelijk binnen deze fase van matrescentie.

Om deze periode zo goed mogelijk door te komen en de impact van slaaptekort te beperken, kunnen een aantal praktische handvatten helpen. Slaaptekort zorgt ervoor dat je meer brandstof nodig hebt. Je mag dus gerust wat vaker of wat meer eten, maar voed je lichaam zo goed mogelijk met gezonde en voedzame producten. Buitenlucht en daglicht hebben een positieve invloed op je energie en biologische klok, dus probeer dagelijks minimaal een uur naar buiten te gaan, ook als het regent. Het kan helpend zijn om een globale planning te maken, zodat je houvast hebt en de dag overzichtelijk blijft, zonder dat het rigide wordt.

Als slapen niet lukt, kijk dan of je kunt rusten. Horizontaal rust het lichaam het gemakkelijkst uit, en ontspannende activiteiten kunnen helpen om je zenuwstelsel tot rust te brengen. Daarnaast is dit hét moment om hulp te vragen of hulp te organiseren. Je hoeft het niet alleen te doen. Zoek contact met mensen bij wie je je veilig en vertrouwd voelt en waarvan je weet dat ze je echt steunen. En misschien wel het belangrijkste: je hoeft vandaag en de rest van je leven ook niet een perfecte moeder te zijn. Vraag jezelf af hoe je het jezelf vandaag iets makkelijker kunt maken, op een manier die bij jou past.

Matrescentie laat zien dat moeder worden niet alleen gaat over de komst van je baby, maar ook over jouw persoonlijke ontwikkeling. Het is een intense, maar normale levensfase waarin je groeit, verandert en een nieuwe versie van jezelf leert kennen.